Schepping en evolutie, niet: schepping of evolutie


Leestijd: 16 minuten

Deze publicatie is niet van de hand van de Geopende Deur, maar geeft een goede basis bij Bijbelstudies en preken over de schepping. Het Creationisme en de Evolutie-theorie worden als elkaars vijanden gezien en gehanteerd. Wij geloven dat Gods Woord 100% waarheid en onfeilbaar is. Onze kennis echter niet. De Big Bang maakt geen onderdeel uit van de Evolutie-theorie en wijzen wij wel krachtig af. De mensheid is op basis van de Bijbel ergens tussen de 6000-7000 jaar. De natuur kent echter een veel grotere ontwikkeling.

Inleiding

Het is onjuist om de concepten schepping en evolutie tegenover elkaar te stellen. ‘Schepping’ is een theologische term die aangeeft dat alles wat er bestaat afhankelijk is van de Schepper. ‘Evolutie’ verwijst naar ons huidige be- grip van de manier waarop God de biologische diversiteit heeft doen ontstaan. Beide beschrijvingen zijn nodig om recht te doen aan wat wij als wetenschappers waarnemen.

Scheppingsverslag

De Bijbel begint met een verslag van de schepping van het universum: ‘In het begin schiep God de hemel en de aarde.’ Deze op het eerste gezicht simpele en ondubbelzinnige uit- spraak heeft de afgelopen eeuwen eindeloze discussie opge- leverd. Wanneer is dat gebeurd? Hoe deed God dat eigenlijk? En was God echt de oorsprong en ontwerper van alles? Deze vragen werden indringender toen het aan het einde van de achttiende duidelijk werd dat de ouderdom van de Aarde aanzienlijk groter was dan de algemeen aanvaarde 6000 jaar, een getal dat ontleend werd aan de geslachtsregisters in de Bijbel (bijv. Genesis 4, Mattheüs 1:1-16, Lucas 3:23-38).

Schepping en biologische processen

De reden dat de geschiedenis van de schepping werd opgerekt had niets te maken met vormen van geloof of ongeloof, maar was gebaseerd op het onderzoek van afzettingsgesteenten en het verband tussen bepaalde fossielen en bepaalde aardlagen. De conclusies van dit onderzoek zijn bevestigd en gekwantificeerd aan de hand van radio-isotopen en een groot aantal andere methoden. [1] De opgerekte tijdsschaal riep natuurlijk vragen op over de interpretatie van de Schrift, wat nog eens werd versterkt door de debatten tussen ‘uniformitaristen’ (die meenden dat gelijke processen gedurende de hele geologische geschiedenis met een zelfde snelheid hadden plaatsgevonden) en ‘catastrofisten’ (die meenden dat een of meer catastrofes een groot effect hebben gehad op de overleving van planten en dieren; ook wel ‘diluvianisten’ genoemd vanwege de nadruk die zij legden op prehistorische overstromingen).

Scheppingsdagen of scheppingsperioden

[2] Rond 1860 was het debat zeker nog niet ten einde, maar er waren toen weinig theologen meer te vinden die volhielden dat de ‘dagen’ van Genesis 1 moesten worden geïnterpreteerd als perioden van 24 uur. Zoals Francis Schaeffer liet zien is het verloop van de tijd in de eerste hoofdstukken van Genesis niet strikt chronologisch en zijn de geslachtsregisters (de basis voor de berekende leeftijd van de Aarde) niet volledig. En, stelde hij: ‘Voor wat betreft het gebruik van het woord ‘dag’ in Genesis 1, het is niet zozeer dat we het concept van lange perioden moeten accepteren die wetenschappers postuleren, maar dat … er vóór de tijd van Abraham geen enkele manier is om de geschiedenis die we in de Schrift vinden te dateren.’ [3]

De leeftijd van de aarde

In dezelfde periode waarin de leeftijd van de Aarde werd opgerekt, begonnen er ideeën over biologische verandering (of evolutie) op te komen. De grote lijn van het fossielen- archief begon duidelijke vormen aan te nemen. Dit liet in de jongere gesteenten organismen zien die in vergelijking met wat in ouder gesteente werd aangetroffen steeds meer op de nu levende dieren lijken. Ondanks deze constateringen bleef het heersende beeld dat van een onveranderlijke wereld, ge- schapen door een goddelijke handwerksman, die zich inmid- dels heeft teruggetrokken in de hemel en vanuit de hoogte welwillend neerkijkt op zijn werkstuk. De belangrijkste ver- tegenwoordiger van deze manier van denken was William Paley, aartsdeken van Carlisle. In zijn boek Natuurlijke Theologie (1802) betoogt hij dat God alles volmaakt heeft ontworpen en het goede voorheeft met al zijn schepselen. Darwin was onder de indruk; hij schreef in zijn autobiografie:

‘De logica van de Natuurlijke Theologie gaf mij evenveel vreugde als Euclides. Het zorgvuldig bestuderen van deze (Paley’s) werken was het enige onderdeel van de academische studie dat op zijn minst van enig nut is geweest voor de ontwikkeling van mijn verstand’.

Darwin

In 1844 publiceerde de Schotse uitgever Richard Chambers zijn boek Vestiges of the Natural History of Creation, in feite een traktaat gericht tegen het deïsme van Paley. Chambers schreef:

‘Als de keus gaat tussen directe schepping en de werking van algemene wetten die zijn ingesteld door een schepper, zou ik een sterke voorkeur voor dat laatste hebben. Want dit impliceert een veel grootser visie op de goddelijke macht en waardigheid dan de eerste optie.’

Richard Chambers

Darwin oordeelde:

‘prachtig proza, maar volgens mij slechte geologie en nog slechtere zoölogie.’

Darwin

Discussie op gang gebracht over de schepping en tijd

Toch zorgde het boek voor veel discussie in Groot-Brittannië. Darwin was dan ook blij met de verschijning ervan, ‘omdat het op een uitstekende manier aandacht heeft gevraagd in dit land voor het onderwerp en vooroordelen heeft aangepakt’.

The Origin of Species, ‘Over het ontstaan van soorten’, verscheen in 1859. Darwins idee was gebaseerd op de combinatie van twee gemakkelijk toetsbare concepten – een strijd om het bestaan in de natuur en de aanwezigheid van erfelijke variatie. In zijn boek presenteerde Darwin een me- chanisme (natuurlijke selectie) waardoor aanpassing aan de omgeving zou kunnen plaatsvinden, wat de noodzaak van een ontwerper wegnam. Paley’s goddelijke horlogemaker werd een onpersoonlijke machine, de ‘blinde horlogemaker’ [4] van Richard Dawkins. Maar wat destijds belangrijker was:

Darwin bracht in zijn boek bewijzen bijeen voor het feit dat er evolutie had plaatsgevonden en hij kon daarmee een hele reeks fenomenen verklaren. De evolutietheorie zorgde voor een rationele manier om organismen te classificeren, gaf een verklaring voor overeenkomsten tussen vermoedelijke verwanten en hun verschillen (zoals rudimentaire organen) en bood een verklaring voor biogeografische raadsels (zoals het feit dat kangoeroes alleen in Australië voorkomen, pinguïns op Antarctica en ijsberen rond de Noordpool, enzovoorts).

De aanvaarding van de Evolutietheorie

De argumenten uit Darwins boek werden snel geaccepteerd, hoewel er nog steeds mensen zijn die beweren van niet. Zij zijn niet goed op de hoogte van de relevante historische literatuur; beweringen als dat er een groot conflict ontstond tussen wetenschap en religie zijn sterk overtrokken.

Neem het roemruchte debat tussen de bisschop van Oxford en Thomas Huxley tijdens de vergadering van de British Association for the Advancement of Science in 1860. Dit debat ging eigenlijk niet over evolutie versus schepping of geloof versus wetenschap. Voor de de bisschop ging het vooral over het gevaar dat verandering gerechtvaardigd werd in een periode waarin, naar zijn overtuiging, verandering rampzalige sociale en theologische gevolgen had. En Huxley richtte zich op de secularisatie van de maatschappij, hij wilde het primaat van de wetenschap verdedigen tegen

Vijf jaar later schreef Aubrey Moore:

‘Het falen van het middeleeuwse systeem van denken en leven resulteerde in een vorm van atomisme die, als ze meer innerlijke consistentie had gehad, dodelijk had kunnen zijn voor zowel kennis als de maatschappij. (…) God zat ‘getroond in schitterende inactiviteit in een uithoek van het universum’.

Aubrey Moore, theoloog Oxford

Darwin haalde God de wetenschap weer binnen

De wetenschap had de deïstische God verder en verder weggeduwd en juist toen het erop leek dat Hij helemaal verdwijnen zou, kwam het Darwinisme dat vermomd als vijand het werk van een [7] Darwiniaanse evolutie

Rond 1880 werd bijna algemeen aanvaard dat er evolutie had plaatsgevonden8 en dat Darwiniaanse natuurlijke selec- tie een aannemelijk mechanisme was. Maar het ontbrak nog aan een duidelijk begrip van de details van evolutionaire mechanismen en in het bijzonder over de oorsprong en de instandhouding van variatie. Dit veranderde in 1900, met de herontdekking van het werk van Mendel en het begin van de genetica. Veranderingen (‘mutaties’) in overerfbare factoren (‘genen’) die werden bestudeerd door de eerste Mendelianen (genetici) waren overduidelijk de bron van nieuwe variatie, en vormden het aangrijpingspunt voor natuurlijke selectie. Maar mutaties hadden doorgaans:

  • een schadelijk effect (bijvoorbeeld doordat een orgaan of functie verdween);
  • grote consequenties, terwijl Darwin had voorgesteld dat de voor selectie nuttige genetische varianten kleine effec- ten zouden hebben; en
  • een recessieve overerving, terwijl ‘voordelige’ eigen- schappen in de natuur bijna altijd dominant waren.

Natuurlijke selectie

Dit leidde tot de gedachte dat natuurlijke selectie niet dedrijvende kracht achter evolutie was, en tot een stortvloed van speculaties over mogelijke andere mechanismen, zoals ‘nomogenese’ (een vorm van ‘orthogenese’), het concept ‘age and area’, holisme en allerlei inwendige krachten die teruggingen op een innerlijke drang of élan vitale.Toevalligerwijs verschenen er drie standaardwerken over de geschiedenis van de biologie (van Nordenskiöld, Radl en Singer) tijdens de jaren 1920, in een periode waarin natuur- lijke selectie gezien werd als een negatief proces dat irrele- vant is voor evolutie. Deze onjuiste voorstelling gaat nu nog steeds rond.

De breuk tussen genetici en evolutionisten (vooral pale- ontologen) werd pas geheeld in de jaren 1930, door het theoretische werk van R.A. Fisher, J.B.S. Haldane en Sewall Wright en het experimentele werk van Theodosius Dobzhanskien, E.G.Ford.[9] Dit betrof:

  • een beter begrip van de continue overerving van variatie (vooral dankzij de theorie van Fisher over de evolutie van dominantie) en het besef dat de mutaties die genetici in hun laboratoria bestudeerden vaak extreme gevallen waren.
  • een omschakeling in denken over gebeurtenissen in de natuur, waarbij werd uitgegaan van populaties in plaats van ‘typen’, waardoor rekening werd gehouden met het bestaan van variatie en met de onjuistheid van het klas- sieke, statische soortbegrip dat teruggrijpt op Plato.
  • de acceptatie door specialisten in verschillende disciplines dat zij kunnen leren van en bijdragen aan zuster [10]

Acceptatie door de kerk

De ‘neo-Darwinistische synthese’ die hiervan het resultaat was, is nog steeds de heersende theorie. In de jaren 1960 en ’70 kwam zij wel voor een grote uitdaging te staan toen de introductie van moleculair-biologische technieken het be- staan onthulde van een onverwacht grote hoeveelheid biologische variatie die neutraal leek te zijn, dat wil zeggen: geen effect had op de drager van de mutatie. Dit probleem is grotendeels opgelost. Hoe dat precies gebeurde is voor dit paper niet direct relevant, maar in grote lijnen werd de juist [9] wat hij zag als een onjuiste beïnvloeding door de geestelijkheid.

In 1884 kreeg The Origin of Species de bisschoppelijke zegen:

 ‘God maakte de dingen niet, nee, maar we kunnen zeggen dat Hij er voor zorgde dat ze zichzelf maakten. Tegen de argumenten van Paley is vaak ingebracht dat ze de Almachtige als een Ambachtsman voorstellen en niet als een Schepper. Maar dit bezwaar verdwijnt wanneer we het argument in de vorm gieten die de leer van de Evolutie eist.’

Aartsbisschop van Canterbury, Frederick Temple

Plaats in de dogma’s

Wel mag er op gewezen worden dat deze controverse een mooi voorbeeld is van wetenschap in actie, waarbij onder invloed van nieuwe ideeën de bestaande theorie wordt aangepast. Het is niet waar dat, zoals soms wordt beweerd, evolutie puur een niet- testbaar dogma is. Twee andere algemene punten over evolutie:

  1. Wanneer wetenschappers het hebben over de ‘evolutie- theorie’, gebruiken ze ‘theorie’ in de betekenis van ‘een uitgekristalliseerde vorm van wetenschappelijke kennis’ en niet in de betekenis zoals je die bijvoorbeeld indetectiveverhalen tegenkomt.
  2. De beschrijving door de filosoof Karl Popper van evo-lutie als ‘non-wetenschap’ omdat het niet ‘falsifieerbaar’ was, is door hem al snel weer ingetrokken. Hij accep- teerde dat vormen van ‘historische wetenschap’ (daar- onder schaarde hij ook de astronomie) valide takken van wetenschap waren, maar wel met een methodologie die afwijkt van wat gebruikelijk is in experimentele weten- schappen zoals natuurkunde of scheikunde.

Vragen over samenvallende tijden

Er zijn zeker gegevens denkbaar die, in principe, de evolutietheorie kunnen ondermijnen. Bijvoorbeeld als de genetische code voor verschillende groepen dieren verschillend was geweest. Of als was aangetoond dat moderne mensen tegelijkertijd met dinosauriërs hebben geleefd. Maar in werkelijkheid hebben alle levende organismen in essentie dezelfde genetische code (met enkele kleine variaties), en moderne mensen hebben zeer zeker niet gelijktijdig met dinosauriërs geleefd. Dit soort ‘wat als’-vragen zijn echter belangrijk voor de wetenschap, want ze laten zien dat de evolutietheorie wel degelijk verworpen zou kunnen worden, net als iedere andere wetenschappelijke theorie.

Evolutie en de Bijbel

Er bestaat een groot verschil tussen aanvaarding van het gezag van de Bijbel en het geloof dat de Bijbel kan dienen als bron van wetenschappelijke informatie. Wanneer de Bijbel door de eeuwen heen te begrijpen moet zijn, is het noodzakelijk dat deze in niet-technische taal is geschreven. Dit soort taal gebruiken we heel vaak; we zeggen ‘de zon gaat onder’ en niet ‘de zon verdwijnt uit zicht vanuit mijn gezichtspunt bezien omdat de Aarde zover gedraaid is dat ik de zon niet meer kan zien’. Galileo schreef naar aanleiding van zijn overtuiging dat de aarde om de zon draait en niet andersom:

‘de Bijbel leert ons hoe wij naar de hemel gaan, niet hoe de hemelen werken’.

Galileo

Maar hij werd door zijn tijd- genoten aan de schandpaal genageld want ‘vast staat de we- reld, zij wankelt niet’ (Psalm 96:10, zie ook Psalm 19:5-6).

Dit soort voorbeelden moet ons bewust maken van het belangrijke onderscheid tussen de tekst van de Bijbel en de betekenis van die tekst. Tegen het einde van de negentiende eeuw schreef B.B. Warfield, theoloog aan Princeton Semi- nary en verdediger van de ‘foutloosheid’ van de Bijbel: ‘Ikgeloof niet dat er enige uitspraak in de Bijbel staat of in enig onderdeel van het scheppingsverhaal zoals verteld in Genesis 1 en 2 of toespelingen daarop elders, die in minde- ring moeten komen op de evolutie.’ [12]

Schepping in 6 dagen

Een cruciaal voorbeeld van de noodzaak van voorzichtigheid is de interpretatie van de zes ‘dagen’ van de schepping

Zoals Henri Blocher uitvoerig betoogt, kan ‘dag’ in deze context prima worden uitgelegd als een periode (misschien een geologisch tijdperk), als een periode van [14] reconstructie en openbaring worden gezien of als een literaire verwijzing naar de sabbat – de zevende dag. 

Wanneer wij accepteren dat de schepping in meer dan zes keer 24 uur kan hebben plaatsgevonden, komt er ruimte voor de grote veranderingen in de schepping: van niets naar iets, van niet-levend naar levend, van dieren naar mensen. En de hele Bijbel staat vol met voorbeelden van verandering: van tuin naar stad, van wildernis naar het Beloofde Land, van zonde naar redding, van de menswor- ding van Christus tot de Apocalyps.

De God van de Bijbel is er een die werkt door verandering en niet door stilstand. Bovendien blijft in vertaling onzichtbaar dat de grondtaal twee verschillende woorden gebruikt voor ‘scheppen’ of ‘maken’: bara staat voor een soeverein werk van God met God als subject (in deze context alleen gebruikt voor de schepping van materie, de grote zeemonsters en de mens- heid); het meer gebruikte asah een algemener woord dat duidt op ‘vormgeven’ (gebruikt voor alle andere scheppings- daden in het scheppingsverhaal)

God schiep de aarde, maar verteld niet hoe

Wat de Bijbel ons niet vertelt is hoe God schiep. Dit is niet ongewoon: we krijgen maar zelden te horen hoe God een van zijn machtige daden precies verrichtte. Waar de Bijbel duidelijk over is, is dat de schepping het werk van God is (Ps. 24:2, 95:5, 148; Joh. 1:3; Kol. 1:16; Heb. 1:2; Openb. 4:11) en we krijgen nadrukkelijk te horen dat we dit moeten begrijpen door geloof, niet doordat we precies alle processen begrijpen die erbij kwamen kijken (Heb. 11:3). De beste benadering is om te erkennen dat iedere gebeurtenis meer dan één oorzaak kan hebben.

Aristoteles onder- scheidde vier oorzaken: de stofoorzaak, vormoorzaak, werkoorzaak en doeloorzaak; wij maken vaak onderscheid tussen mechanisme (hoe iets gebeurt) en het doelgerichtheid (waar- om iets gebeurt). Je kunt de woorden op deze pagina beschouwen als fysieke eenheden, maar het zijn ook symbolen die de boodschap van de Bijbel overbrengen aan de lezer. [15]

Op vergelijkbare wijze kunnen wij de wereld zien als Gods geweldige schepping en als een product van miljoenen jaren evolutie. Dat zijn twee uitspraken over hetzelfde fenomeen die elkaar op geen enkele manier tegenspreken. De twee verklaringen zijn complementair te noemen [16]

God gebruikte evolutie

Het is een logische fout om te denken dat één verklaring alle mogelijke betekenissen omvat; dit is de fout die dogmatische reductionisten als Richard Dawkins maken. God is de schepper. En het staat mensen die in God geloven vrij om aan te nemen dat God daarvoor evolutie heeft gebruikt als mechanisme.

Een argument dat hier soms tegen in wordt gebracht is dat evolutie door natuurlijke selectie een toevalsproces is en daarom niet het werk van God kan zijn. Hier zijn twee antwoorden op te geven. Ten eerste is ‘toeval’ vaak niet meer dan een erkenning van onwetendheid. Maar een belangrijker antwoord is dat de motor achter evolutie niet toeval is, maar aanpassing. Hoewel we niet alle oorzaken kennen van muta- ties (de uiteindelijke bron van alle variatie), moeten we de rol van toeval (toevallige mutaties) bij het ontstaan van variatie niet overschatten. De meeste variatie (aangrijpingspunt voor natuurlijke selectie en dus voor aanpassing) is een gevolg van genetische hercombinatie, niet van nieuwe muta- ties. En Simon Conway Morris betoogt dat de mogelijke ruimte voor nieuwe variatie zo beperkt is dat je evolutie als bijna gericht kan worden beschouwd. [17]

Wreedheid van evolutie strookt niet met Gods liefde

Evolutie lijkt ook wreed en niet in lijn met Gods liefde. Dit probleem hield ook Darwin bezig. Hij schreef aan zijn vriend en vertegenwoordiger in Amerika Asa Gray, hoogleraar botanie aan de universiteit van Harvard:

‘Ik kan mijzelf er niet van overtuigen dat een goede en almachtige God bewust de Ichneumonidae [sluipwespen] heeft geschapen met als doel dat zij ziczouden voeden met het levende lichaam van rupsen.’

Darwin

Toch moeten we erkennen dat pijn een belangrijk beschermend mechanisme is; en ook dat de Bijbel duidelijk maakt dat lijden een weg is naar volwassenheid (Spr. 23:13; Rom. 5:3; Heb. 5:8). Het ultieme antwoord voor christenen is dat God heeft gezorgd voor een uitweg uit alle lijden door de dood van Christus aan het kruis (1 Petrus 3:18), een verzoening die invloed heeft op de hele wereld van de natuur en van de mensheid (Kol. 1:20). De Bijbel maakt ook duidelijk dat de schepping en de manier waarop die plaatsvond een zaak van God is en niet van ons (Job 38-39). En hoewel alle grote religies een vorm van goddelijk oordeel kennen, is er geen bewijs voor onvermijdelijke vooruitgang zoals sommige theologen zich die voorstellen (onder wie Teilhard de Chardin) [18]

Menselijke evolutie?

Voor veel gelovigen is het idee dat mensen afstammen van ‘lagere’ levensvormen een belangrijke reden om het hele idee van evolutie te verwerpen. De veelgebruikte illustratie van een ‘groteske’ skelettenprocessie van gibbon, orang- oetan, gorilla, chimpansee en mens [19] komt erop neer dat de mensheid aan het hoogtepunt van een doorlopende vooruit- gang staat. Daar staat tegenover dat Darwin zelf betwijfelde of de morele eigenschappen die mensen kenmerken wel geëvolueerd kunnen zijn. Hij schreef: ‘Wie eerder bereid was zijn leven op te offeren dan zijn kameraden te verraden, iets wat menige wilde heeft gedaan, laat veelal geen kinde- ren na die zijn nobele aard hebben meegekregen… Het lijkt nauwelijks denkbaar dat het aantal mannen dat met deze nobele eigenschappen is begiftigd zou toenemen door natuurlijke selectie.’ [20]

Twijfels bij menselijke evolutie

Een halve eeuw later kwam J.B.S. Haldane met een uitwerking hiervan. Hij wees erop dat als onzelfzuchtigheid (en zelfopoffering) bij individuen een erfelijke basis heeft en als dit gedrag ten goede komt aan verwanten, er wel degelijk selectie kan zijn op ‘altruïstische genen’ die zich dan zoudenkunnen verspreiden in families. En er kunnen situaties zijn waarbij samenwerken (onzelfzuchtig gedrag) voordelig is voor een groep individuen, zelfs als het nadelig is voor enkelen van hen. W.D. Hamilton [21] formaliseerde deze redenering als inclusive fitness (of ‘verwantenselectie’); dit maakt nu deel uit van de algemene biologie en sociobiologie. [22]

Mens en aap

Maar al deze overwegingen zijn niet echt van belang voor menselijkheid in christelijke zin. Het onderscheid tussen mensen en alle andere dieren is dat wij mensen (en alleenwij) ‘beelddragers van God’ zijn (Gen. 1:26-27). En dat is geen genetische of anatomische eigenschap. De gedachte dat de mens geschapen is naar het beeld van God duikt op in verband met de opdracht om voor de aarde te zorgen, wat vraagt om verantwoordelijkheid en betrouwbaarheid. De meest eenvoudige (maar zeker niet de enige) manier om hier tegenaan te kijken is de biologische soort Homo sapiens te zien als een afstammeling van aapachtigen (waarvoor overtuigend fossiel en genetisch bewijs is) [23] die op zeker moment in de geschiedenis door God is getransformeerd tot Homo divinus, biologisch onveranderd maar geestelijk verschilt. [24]

Gods soevereine daad

Genesis 1 beschrijft de schepping van de mensheid met het woord bara, een soevereine daad van God, terwijl Genesis 2:7 een goddelijke inblazing in een reeds bestaand wezen beschrijft. Er is geen dwingende reden om aan te nemen dat dit gebeurde bij het verschijnen van de moderne mens, H. sapiens (iets wat ongeveer 200.000 jaar geleden plaatsvond). Adam wordt in Genesis beschreven als een boer, en dat zou betekenen dat hij ergens in het Neo- lithicum leefde, zo’n 10.000 jaar geleden.

Adam en Eva waren de geestelijke voorouders van de mensheid, die vanaf hun tijd de mogelijkheid bezat om door geloof God persoon- lijk te leren kennen. Om Derek Kidner in zijn Tyndale-com- mentaar op Genesis te citeren, kan God in dit scenario na de schepping van Homo divinus ‘…zijn beeld hebben verleend aan Adams verwanten, om hen in hetzelfde domein te bren- gen. Adams “federale” leiderschap van de mensheid strektezich in dat geval uit zowel over zijn tijdgenoten als over zijn nageslacht, en zijn ongehoorzaamheid bracht onterving in beide richtingen.’[25]

Zondeval als breuk van de schepping

Let wel, Genesis 3 vertelt dat Adam en Eva ongehoorzaam waren aan God en uit zijn aanwezigheid verbannen werden. God had Adam en Eva gewaarschuwd dat ongehoorzaamheid zou leiden tot de dood op de ‘dag’ dat dit zou gebeuren (Gen. 2:17. ‘want ten dage dat gij daarvan eet, zult gij voorzeker sterven’, NBG); maar zij stierven niet lichamelijk. Zij ‘stierven’ geestelijk door de verbreking van de hechte gemeenschap met God die zij tot dan toe hadden ge- noten en hun verbanning uit de tuin. Die verbanning is een krachtig symbool van de vervreemding van God, een ver- vreemding die doorwerkte in hun leven en relaties. De apostel Paulus schetst het contrast tussen de dood die voor de gehele mensheid voortkomt uit de zonde van Adam, en het nieuwe leven, dat iedereen door Christus kan ontvangen langs de weg van berouw en geloof (Rom. 5: 12-21; 1 Kor. 15:20-28). 

Deze verzen zijn veel beter te begrijpen wanneer we aannemen dat de dood die door Adam in de wereld kwam de geestelijke dood is, niet de lichamelijke dood. Geloof in Christus resulteert immers in een geestelijke wedergeboorte, niet een lichamelijke, een punt dat Jezus duidelijk maakt aan Nikodemus (Joh. 3:3-6). Dus als we accepteren dat er een verschil is tussen de fysieke evolutie van de mensheid en de geestelijke relatie met de schepper, is er geen conflict tussen het wetenschappelijke en het Bijbelse verhaal over de oorsprong van de mensheid.

Schepping en evolutie: Conflict? Hoezo conflict?

Alle volgelingen van de monotheïstische religies erkennen een goddelijke Schepper. Maar creationisme is – in de gang- bare betekenis van het woord – eigenlijk anti-evolutionisme. Bijna iedereen die de mogelijkheid van evolutie ontkent, doet dat op religieuze gronden. Zij rechtvaardigen hun geloof op grond van hun interpretatie van heilige geschriften – de Bijbel of de Koran of een ander heilig boek. Zevende- dags Adventisten horen bij de felste anti-evolutionisten en baseren zich op de werken van George McCready Price, die beschouwd kan worden als de grondlegger van het moderne creationisme. [26] De weerstand tegen evolutie vanuit religie is niet vreemd en van alle tijden. [27]

Verwijdering door extreme discussie

Anti-evolutionisten onderbouwen hun overtuiging met claims dat de wetenschappelijke gegevens of de analyses vaak onvolledig en onjuist zijn. [28] Dit gaat gepaard met verbeeldingsvolle extrapolaties, zoals het idee dat de zondvloed van Noach de orthodoxe geologische stratigrafie onmogelijk maakt [29], of dat bepaalde systemen niet zijn geëvolueerd omdat ze ‘onherleidbaar complex’ zijn. [30]

Dit soort kritiek is in principe halverwege de twintigste eeuw gepareerd door R.A. Fischer. [31] die creationisten toepassen is ervan uit te gaan dat de gang- bare wetenschappelijke theorieën doortrokken zijn van ‘filosofisch naturalisme’ en zo bij voorbaat de mogelijkheid van de Schepper uitsluiten. [32] Een beschuldiging die door groot aantal auteurs weerlegd is [33]. Evolutionisten spuwen vaak dan weer hun gal over hun critici, vaak vanuit een dogmatische reductionistische standpunten. [34] Je zou kunnen stellen dat de beide extremen in dit debat elkaar nodig hebben; er wordt weleens opgemerkt dat de pogingen van Richard Dawkins om evolutie atheïstisch in te kleden de populariteit van het creationisme alleen maar heeft vergroot.

Men raakt gemakkelijk verstrikt in alle negatieve argumenten uit debat over schepping en evolutie. [35] Er zijn wetenschappelijke discussies en onzekerheden over de mechanismen van evolutie. Maar er is geen twijfel over het feit dat evolutie heeft plaatsgevonden gedurende vele miljoenen jaren. De bestudering van de wereld om ons heen kan ons vervullen met eerbied en ontzag (Psalm 8) maar leidt ons niet direct naar de schepper; we kunnen God en zijn werken alleen leren kennen door geloof. Wanneer we geloof en rede bijeenbrengen, kunnen we samen met de hele schepping onze Schepper en Verlosser loven, en ons verblijden in de heelheid die het ware doel van de mensheid is. We hoeven niet te kiezen tussen evolutie of schepping; een Bijbels geloof brengt ons ertoe beide te omarmen.

Literatuurlijst

  1. C. Lewis & S.J. Knell (ed.), The Age of the Earth: from 4004BC to AD2002 (Geological Society of London, London 2000). Zie ook R.S. White, The Age of the Earth, Faraday Paper 8.
  2. 2 M.B. Roberts, ‘Darwin’s doubts about design’, Science & Chris- tian Belief 9 (1997), 113-127. 
  3. F.A. Schaeffer, Genesis in Space and Time (Hodder & Stoughton, London 1973), 124.
  4. R. Dawkins, The Blind Watchmaker (1986); nl De blinde hor- logemaker (1988).
  5. A. Desmond & J.R. Moore, Darwin (1991), slot van hoofdstuk 33; NL Darwin (2008).
  6. F. Temple, The Relations between Religion and Science (Macmil- lan, London 1885), 115-116.
  7. A. Moore, ‘The Christian Doctrine of God’, in: C. Gore (ed.), Lux Mundi (John Murray, London 1889), 57-109, citaat 99-100.1979).
  8. J.R. Moore, The Post-Darwinian Controversies (Cambridge U.P.
  9. R.J. Berry, Neo-Darwinism (Edward Arnold, London 1982).
  10. E. Mayr, The Growth of Biological Thought (Harvard U.P. 1982).
  11. R.J. Berry, T.J. Crawford en G.M. Hewitt (ed.), Genes in Ecology (Blackwell Scientific, Oxford 1992).
  12. B.B. Warfield, Evolution, Science and Scripture: Selected writings, ed. M.A. Noll en D.N. Livingstone (Baker, Grand Rapids 2000), 130.
  13. H. Blocher, In the Beginning (IVP, Leicester 1984). Zie ook E. Lucas, Interpreting Genesis in the 21st Century, Farady Paper 11.
  14. P.J. Wiseman, Creation Revealed in Six Days (Marshall, Morgan & Scott, London 1948).
  15. Zie ook M. Poole, Reductionism.: Help or Hindrance in Science and Religion?, Faraday Paper 6.
  16. D. MacKay, Behind the Eye (Blackwell, Oxford 1991).
  17. S. Conway Morris, Life’s Solution. Inevitable Humans in a Lonely Universe, Cambridge U.P. 2003).
  18. P. Teilhard de Chardin, Le phénomène humain (1955); NL Het verschijnsel mens, 1958.
  19. Voor het eerst verschenen in T.H. Huxley, Evidence as to Man’s Place in Nature (Williams & Norgate, London 1863).
  20. C. Darwin, The Descent of Man (John Murray, London 1871), 200.
  21. W.D. Hamilton, ‘The genetical evolution of social behaviour’,
  22. E.O. Wilson, Sociobiology (Harvard U.P. 1975).
  23. R. Boyd & J.B. Silk, How Humans Evolved (4th ed., W.W.Norton, New York 2006).
  24. R.J. Berry, ‘From Eden to Eschatology’, Science and Christian Belief 19/1 (2007).
  25. D. Kidner, Genesis. An Introduction and Commentary (Tyndale Press, London 1967), 29.
  26. R.L. Numbers, The Creationists (expanded edition, Harvard U.P. 2006).
  27. M. Ruse, Can a Darwinian be a Christian? (Cambridge U.P. 2001).
  28. H.M. Morris, Scientific Creationism (Creation-Life, San Diego 1974).
  29. J.C. Whitcomb en H.M. Morris, The Genesis Flood (Baker, Grand Rapids 1961).
  30. M. Behe, Darwin’s Black Box (1996); NL De zwarte doos van Darwin (Ten Have, Baarn1997), herdrukt als Intelligent Design (2005).
  31. R.A. Fisher, ‘Retrospect of the criticims of the theory of natural selection’, in: J.S. Huxley e.a. (ed.), Evolution as a Process (Allen & Unwin, London 1954), 84-98.
  32. P.E. Johnson, Darwin on Trial (IVP, Downer’s Grove 1991).
  33. e.g. N. Shanks, God, the Devil and Darwin (Oxford U.P., New York 2004).
  34. A. McGrath, Dawkins’ God (2005), nl Dawkins’ God (Kok, Kampen 2006).
  35. K.R. Miller, Finding Darwin’s God (HarperCollins, New York 1999).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Chat openen
1
Kunnen we je helpen?
Scan de code
Hallo 👋
Kunnen we je helpen? Je kunt makkelijk via Whats App met ons communiceren, op bijna elk moment van de dag. Het maakt niet uit waarover.